ترک تحصیل یکی از مسائل پیچیده و چندبعدی در نظام‌های آموزشی معاصر است که افزون بر پیامدهای فردی و تحصیلی، با مجموعه‌ای از آسیب‌های اجتماعی همچون بیکاری زودرس، اشتغال غیررسمی، فقر بین‌نسلی، بزهکاری نوجوانان، مصرف مواد، کاهش سرمایه اجتماعی و تضعیف مشارکت مدنی پیوند دارد. در این میان، مشاوره شغلی به‌عنوان یکی از کارکردهای مهم نظام هدایت تحصیلی و حرفه‌ای، می‌تواند از طریق افزایش خودآگاهی، ارتقای مهارت تصمیم‌گیری، تقویت انگیزش تحصیلی، معنا‌بخشی به یادگیری مدرسه‌ای و پیوند دادن آموزش با آینده شغلی، نقش مهمی در کاهش زمینه‌های ترک تحصیل و پیامدهای اجتماعی آن ایفا کند. هدف مقاله حاضر، تحلیل جامعه‌شناختی و تربیتی نقش مشاوره شغلی در کاهش آسیب‌های اجتماعی مرتبط با ترک تحصیل دانش‌آموزان است. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مرور نظام‌مند منابع کتابخانه‌ای، به بررسی مبانی نظری، پیشینه پژوهش، سازوکارهای اثرگذاری مشاوره شغلی و الزامات اجرایی آن در بستر آموزش‌وپرورش می‌پردازد. یافته‌های تحلیلی نشان می‌دهد که مشاوره شغلی اگر به‌صورت فرایندی، زودهنگام، مدرسه‌محور، خانواده‌محور و مبتنی بر عدالت آموزشی طراحی شود، می‌تواند از طریق افزایش تعلق به مدرسه، تقویت امید به آینده، کاهش ابهام شغلی، ارتقای خودکارآمدی و گسترش مهارت‌های زندگی و اشتغال‌پذیری، احتمال ترک تحصیل را کاهش دهد و از بروز بسیاری از آسیب‌های اجتماعی مرتبط با آن پیشگیری کند. همچنین، شواهد داخلی و خارجی نشان می‌دهد که پیوند مؤثر میان برنامه درسی، مشاوره شغلی، آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای و حمایت اجتماعی، یکی از راهبردهای مؤثر در مداخله پیشگیرانه برای دانش‌آموزان در معرض خطر است. در نهایت، مقاله پیشنهاد می‌کند که نهاد آموزش‌وپرورش با تقویت جایگاه مشاوران، بازنگری در نظام هدایت تحصیلی، استقرار خدمات مشاوره شغلی مستمر و استفاده از الگوهای بومی‌شده مداخله، از ظرفیت این حوزه برای کاهش آسیب‌های اجتماعی ناشی از ترک تحصیل بهره گیرد.

مشاوره شغلی ترک تحصیل آسیب‌های اجتماعی هدایت تحصیلی دانش‌آموزان آموزش‌وپرورش