موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه مجله پیشرفت های نوین در روانشناسی، علوم تربیتی و آموزش و پرورش 2588-6967 8 91 2025 11 30 تحلیل جامعه‌شناسی آموزش و پرورش: تأثیر برنامه‌های درسی دین‌محور بر شکل‌گیری سرمایه اجتماعی دانش‌آموزان 29 37 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA علی دکتری مدیریت و مدیر مدارس متوسطه اول علیرضا کارشناسی آموزش ابتدایی و آموزگار مدارس ابتدایی 2025 08 11 آموزش و پرورش به عنوان یکی از اساسی‌ترین نهادهای اجتماعی، نقش تعیین‌کننده‌ای در انتقال ارزش‌ها، هنجارها و الگوهای فرهنگی به نسل‌های جدید دارد. در این میان، برنامه‌های درسی دین‌محور به دلیل تأکید بر ارزش‌های اخلاقی، هویت فرهنگی و مسئولیت اجتماعی، می‌توانند در شکل‌گیری سرمایه اجتماعی دانش‌آموزان نقش مؤثری ایفا کنند. هدف پژوهش حاضر، تحلیل جامعه‌شناختی تأثیر برنامه‌های درسی دین‌محور بر ابعاد مختلف سرمایه اجتماعی دانش‌آموزان است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از رویکرد اسنادی و پیمایشی انجام شده است. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان دوره متوسطه دوم مدارس دولتی در مناطق شهری و نیمه‌شهری بود که از میان آنان ۴۰۰ نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه محقق‌ساخته برنامه درسی دین‌محور و پرسشنامه استاندارد سرمایه اجتماعی ناهپیت و گوشال بود. نتایج نشان داد میان آموزش مبتنی بر ارزش‌های دینی و ابعاد مختلف سرمایه اجتماعی همچون اعتماد اجتماعی، مشارکت گروهی، انسجام اجتماعی و مسئولیت‌پذیری مدنی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. یافته‌ها همچنین حاکی از آن بود که برنامه‌های درسی دین‌محور بیشترین تأثیر را بر تقویت احساس تعلق اجتماعی و اعتماد نهادی دانش‌آموزان دارند. در مجموع، نتایج پژوهش بیانگر آن است که آموزش دینی در صورت برخورداری از رویکرد تربیتی و اجتماعی مناسب، می‌تواند به عنوان ابزاری مؤثر در توسعه سرمایه اجتماعی و تقویت همبستگی اجتماعی نسل جوان عمل کند. /downloadfilepdf/13071